كاهش ٧٧ درصدي مصرف داخلي و صادرات زعفران
منع دولت از خريد توافقي زعفران و واگذاري اين كار به تعاوني هاي روستايي خبر جديدي بود كه در رسانه ها اعلام شد.
خراسان در پيگيري اثرات اين طرح به سراغ چند تن از دست اندركاران رفت و در حاشيه اين گفت و گوها به حقايق تلخي از سرانجام طلاي سرخ ايران رسيد.
كاهش ٧٧ درصدي صادرات زعفران ايران در سال جاري، افزايش كشت زعفران در كشورهاي ديگر به ويژه افغانستان و چين، كاهش قدرت خريد مردم و محدود شدن مصرف داخلي، مصرف رنگ هاي شيميايي و افزودني هاي مضر در برخي رستوران ها و واحدهاي توليدي به جاي زعفران و سودي كه به جيب دلالان مي رود اينها اولين اثرات نابساماني در بازار زعفران است كه « خراسان» در گزارش هاي مفصلي در اوايل سال جاري نسبت به آن ها هشدار داده بود.تنها فرصتي ٢ ماهه تا فصل جديد برداشت زعفران مانده است و براي نجات زعفران از اين وضعيت بايد فكري اساسي كرد.
به نظر مي رسد تدابير و برنامه هاي فعلي كافي نيست و تبعات منفي آن ها مي تواند خطرساز باشد.
خطر جهاني رئيس اتحاديه صادركنندگان زعفران ايران با اشاره به قيمت ١٧ ميليون ريالي زعفران ( در هر كيلوگرم) به خراسان مي گويد: بازار زعفران در اين سطح قيمت باقي نخواهد ماند و نتيجه ادامه اين روند در بازار زعفران فقط از دست رفتن بازار داخلي و خارجي زعفران است.
« محمد جواد رضايي» تصريح مي كند: تنها اتفاقي كه براي زعفران پيش بيني مي كنم به مخاطره افتادن تامين معاش بيش از ٥٠٠ هزار نفر است كه در استان هاي خراسان رضوي و جنوبي از راه كاشت و برداشت زعفران ارتزاق مي كنند.
وي با تاكيد بر اين مهم كه بايد فكري اساسي براي زعفران ايران كنيم مي افزايد: برابر اعلام مسئولان، صادرات طلاي سرخ ٧٠ تا ٨٠ درصد افت داشته و امروز با اين قيمت گزاف خريداران خارجي براي خريد محصول زعفران ايران رغبت ندارند.
وي مي گويد: با اين نابساماني در بازار زعفران، راه را براي كشت و توليد اين محصول در كشورهاي همسايه از جمله افغانستان و حتي چين باز كرده ايم و زماني از اين خواب بيدار خواهيم شد كه جاي جبران نباشد.
وي لزوم تدبيري شايسته در اين باره را يادآور مي شود و مي گويد: اگر براي حفظ شرايط زعفران ايران در بازار جهاني اقدام نكنيم نخواهيم توانست بازار كالايي را كه در انحصار ايران است حفظ كنيم و آن گاه تمام زحمات و تلاش هاي گذشتگان از دست خواهد رفت.
وي نرخ اعلام شده از سوي دولت براي خريد توافقي زعفران توسط تعاوني هاي روستايي را نرخي مطلوب و مطابق با مصالح كشاورزي، مي داند و مي گويد: با ايجاد يك جو رواني مناسب، تعاوني ها مي توانند با اختلاف جزيي خريد امسال زعفران را انجام دهند ولي متاسفانه شركت هاي صادراتي بزرگ و دلالان در اين بازار اثر گذارند.
رئيس اتحاديه صادركنندگان زعفران از كاهش مصرف داخلي زعفران نيز به دليل گران بودن آن گلايه دارد و مي گويد: افرادي كه براي مصرف خانگي يا تهيه سوغات اقدام به خريد چند مثقال زعفران مي كردند اكنون كه قيمت هر مثقال آن از هزار و ٨٠٠ تومان به حدود ٨ هزار تومان رسيده است از خريد زعفران امتناع مي كنند و شواهد حكايت از كاهش ٧٠ تا ٨٠ درصدي مصرف داخلي اين محصول دارد.
« رضايي» مي گويد: سود بازار زعفران نصيب واسطه هايي مي شود كه نقشي در توليد و آشنايي هم با اين محصول ندارند.
وي با ابراز نگراني از استفاده از مواد شيميايي در رستوران ها و برخي واحدهاي توليد مواد غذايي و خوراكي به جاي زعفران به دليل گراني آن مي گويد: ناخواسته به پيكره صنعت زعفران خسارت سنگيني را وارد كرده ايم و در حالي كه برخي كشاورزان از اين افزايش قيمت ابراز شادماني مي كنند، بايد تاكيد كنم كه گراني زعفران، مايه خوشحالي نيست، اين وضع براي ما يك فاجعه و مصيبت است كه اثرات آن در آينده مشخص خواهد شد.
پيامدهاي بازار فعلي رئيس اتحاديه صنف فروشندگان زعفران مشهد نيز در پاسخ به اين سوال كه نظر شما درباره قيمت اعلام شده براي خريد توافقي زعفران توسط تعاوني ها چيست مي گويد: آن چه به نظر مي رسد اين است كه ما تا آمار و ارقامي از توليد نداشته باشيم نمي توانيم براي زعفران قيمت تعيين كنيم چرا كه اگر فرض كنيم محصول آينده ٢٥٠ تن خواهد بود، اصلا نيازي به خريد توافقي، تنظيم بازار و راهكارهاي ديگر نخواهيم داشت، چون توليد ما بيشتر از تقاضاي بازار داخلي و خارجي است.
« غلامرضا ميري» مي ا فزايد: بنابراين قيمت زعفران را با برآورد توليد مي توان تعيين كرد لذا قيمت تعيين شده براي خريد توافقي زعفران بايد يك قيمت كف باشد چرا كه هزينه تمام شده براي كشاورز بيش از چنين قيمتي است.
وي درباره امكان موفقيت طرح خريد زعفران توسط تعاوني ها نيز مي گويد: فكر نمي كنم با قيمت اعلام شده در خريد توافقي، توفيقي حاصل شود ولي در اين باره طرحي را در جلسه هفته قبل به مسئولان مربوط در وزارت جهاد كشاورزي، تعاون روستايي و بازرگاني ارائه كرديم كه در صورت تاييد و اجراي آن مي توان به تعامل در زمينه خريد توافقي زعفران، صادرات و تنظيم بازار با توجه به توانمندي هاي طرفين دست يافت.
از « ميري» مي پرسيم كه براي « نجات زعفران» چه بايد كرد او هم پاسخ مي دهد: نجات زعفران يك راه دارد كه در طرح پيشنهادي به مسئولان هم مورد تاييد همه گروه ها قرار گرفته است و آن اعتماد دولت به بخش خصوصي و در اختيار گذاشتن تسهيلات و تعيين قيمت براي زعفران و تعيين كميته اي متشكل از استانداري، كشاورزي، بازرگاني و ساير تشكل ها براي ثبات و تنظيم بازار است و در صورتي كه اين طرح به دليل نبود امكان گذاشتن وثيقه از طرف صادركنندگان در بانك عملي نباشد مي توانيم از طريق سازمان تعاون روستايي به اين مهم دست پيدا كنيم.
وي پيامدهاي نابساماني در بازار زعفران و قيمت گزاف آن را نگران كننده مي داند و مي گويد: اولين نتيجه اين وضعيت بي اعتمادي خريداران خارجي و در نتيجه از دست دادن بازار جهاني است، از طرف ديگر سرمايه گذاري نشدن در بخش توليد، بسته بندي، توزيع و صادرات اين محصول و به ورشكستگي كشيده شدن شركت ها و سرمايه گذاراني كه عمر مفيدشان را در اين راه گذرانده اند، از ديگر تبعات نابساماني بازار است.
وي بيكاري پرسنل شركت هاي دخيل در فرآوري، بسته بندي، توزيع و صادرات زعفران را مورد اشاره قرار مي دهد و مي گويد: از ديگر پيامدهاي اين نابساماني بيكاري چند صد هزار كشاورز زعفرانكار است كه با توجه به خشكسالي و كم آبي در جنوب خراسان رضوي و خراسان جنوبي نمي توانند محصول ديگري را توليد كنند.
هجوم بيكاران به حاشيه شهرهاي بزرگ و ... نيز نبايد از نظرها دور بماند.
وي ادامه مي دهد: نهايت اين شرايط ورود رقباي خارجي ايران به بازارهاي جهاني و جايگزين شدن محصولاتشان به جاي زعفران ايران مانند ديگر محصولات مشابه در سال هاي گذشته است.
« ميري» در پاسخ به اين سوال كه آخرين خبرها از كشت زعفران در آن سوي مرزها حاكي از چيست مي گويد: در آن سوي مرزها همه خريداران در انتظار محصول جديد و قيمت متعادل اند تا بتوانند بازارشان را حفظ كنند چون بيشتر اعلام مي كنند با توجه به قيمت بالاي زعفران و بي ثباتي در بازار زعفران ايران امكان فعاليت در اين زمينه وجود ندارد.
رئيس اتحاديه فروشندگان زعفران مشهد مي گويد: در مجموعه جلساتي كه با دست اندركاران زعفران داشته ايم همه بر اين باورند كه بايد كاري كرد ولي متاسفانه با وجود برگزاري جلسات متعدد و با توجه به نزديك شدن زمان محصول زعفران باز هم شاهد ادامه بحران و نابساماني خواهيم بود چرا كه ابزار اصلي كار در دست بخش دولتي است و ما فقط مشكلات را به مسئولان منتقل مي كنيم و نظاره گر مرگ تدريجي زعفران و دست اندركاران اين محصول ايم.
تعادل در قيمت يكي از فعالان صنعت زعفران ايران در خراسان رضوي نيز در گفتگو با خراسان مي گويد:در صورتي كه قيمت فعلي زعفران كاهش پيدا كند طرح خريد توافقي دولت اجرايي خواهد شد.
« علي شريعتي مقدم» مي افزايد: اگر چه اعلام شده است كه دولت دخالتي در خريد زعفران ندارد ولي شايد در عمل اين گونه نباشد، ارتباط وزارت جهاد كشاورزي و سازمان تعاون روستايي و واگذاري كار به تعاوني ها به عنوان بخش خصوصي، پاك كردن صورت مسئله است.
به نظر ما اگر حمايت از زعفران توسط دولت در قالب تقويت بخش خصوصي و واحدهاي فرآوري باشد منطقي تر خواهد بود و براي دخالت دولت ضرورتي احساس نمي شود.
وي با اشاره به اين كه افزايش بيش از حد قيمت زعفران به بازار اين محصول صدمه زده و سبب شده است كه كشورهاي خارجي براي توليد اين محصول ترغيب شوند و از اين رو متعادل شدن قيمت زعفران ضروري است مي گويد: براي جلب رضايت مصرف كننده بايد بهره وري را بالا ببريم و قيمت تمام شده نصيب كشاورز شود و در قالب كمك هاي فني براي كشاورزان اقدام شود.
وي تصريح مي كند با همفكري دست اندركاران زعفران مكانيزمي طراحي شده است تا تشكل ها زعفران را به قيمت خوب و مناسب خريداري، بسته بندي و صادر كنند و بخشي از سود صادرات اين محصول به كشاورز برگردانده شود و بخش خصوصي و تشكل ها اعلام آمادگي كرده اند كه به مدت ٥ سال اين كار را با يك قيمت منطقي ادامه دهند.
وي قيمت روز زعفران را حداقل ٦٠٠ هزار تومان در هر كيلو گرم مناسب ارزيابي مي كند و مي افزايد: قيمت كارشناسي دولت براي محصول زعفران به ازاي هر كيلو گرم ٤٨٠ هزار تومان است ولي ما با احتساب سود مناسب براي كشاورز اين رقم را ٦٠٠ هزار تومان اعلام كرده ايم و احتمال دارد كه بسته به شرايط، بيشتر از اين قيمت هم خريد انجام دهيم.
فروش داخلي
وي با اعلام اين كه براي امسال توليد ٢٠٠ تن زعفران خشك در كشور پيش بيني شده است مي افزايد: متاسفانه نابساماني در بازار زعفران سبب شد تا در ٤ ماه اول سال جاري نسبت به مدت مشابه سال گذشته صادرات زعفران ايران ٧٧ درصد كاهش پيدا كند.
وي از كاهش فروش و مصرف داخلي زعفران ابراز نگراني مي كند و مي گويد: فروش داخلي زعفران از نصف فروش سال گذشته هم كمتر شده و قدرت خريد مردم براي اين كالا محدود است.
اين فعال اقتصادي معتقد است با راه اندازي بورس كالاهاي كشاورزي و نقاط تجاري خاص زعفران در مناطق زعفران خيز كشاورزان مي توانند نبض بازار زعفران را به دست گيرند و با اطلاع از نوسانات قيمت، اقدام به فروش محصول خود كنند.
وي قيمت فعلي زعفران را بين يك ميليون و ٥٥٠ تا يك ميليون و ٨٠٠ هزار تومان براي هر كيلوگرم اعلام مي كند و مي افزايد: نگراني ما رفتن كشورهاي ديگر به سمت زعفران است و مطلع شده ايم در آمريكاي جنوبي و پرو نيز موضوع زعفران كاري جدي گرفته شده است.
وي مي افزايد: بخشي از صادرات امسال مربوط به تعهداتي است كه صادركننده ها دارند و به دليل تعهدات درازمدت سالانه مجبورند به هر قيمتي كه شده و حتي با متحمل شدن ضرر محصولات خود را صادر كنند.
وي با تاكيد بر اين كه مشكلات زعفران درصورت كاهش توليد هم ممكن است تكرار شود و خطراتي را براي اين محصول در كشورمان ايجاد كند، افزود: بي ثباتي در بازار و نوسانات و افزايش شديد قيمت زعفران باعث كاهش اعتماد خريداران نهايي نسبت به ايران، به عنوان مهم ترين تامين كننده زعفران جهان مي شود.
« شريعتي مقدم» مي افزايد: دامنه آلودگي هايي كه در بازار داخلي زعفران وجود دارد به خارج از كشور نيز كشيده مي شود كه اين وضعيت براي آينده زعفران كشورمان بسيار خطرناك است.
وي با بيان اين كه سال ها است به دنبال توسعه مصرف زعفران و شناساندن اين محصول به مردم داخل و خارج كشور مي باشيم، ادامه مي دهد: نوسان و افزايش شديد قيمت ها باعث كاهش شديد مصرف زعفران مي شود كه اين امر در ميان مدت و درازمدت باعث مي شود بازارمان را در ساير كشورها از دست بدهيم.
وي اضافه مي كند: تداوم روند افزايش قيمت زعفران در كشورمان باعث مي شود ساير كشورها چون افغانستان به كشت اين محصول روي بياورندو خريداران به فكر جايگزين باشند.
رئيس هيئت مديره صندوق توسعه صادرات زعفران با يادآوري اين كه افغانستان تنها از طريق كانال هرات صادرات زعفران را انجام مي دهد، خاطرنشان مي كند: استراتژي اين كشور و كشورهاي ديگري چون يونان، صادرات بسته بندي شده محصول به مشتري نهايي است در حالي كه متاسفانه در كشور ما زعفران عمدتا به صورت فله اي صادر مي شود.
برگ برنده
وي با تاكيد بر اين كه برخلاف بسياري از محصولات، زعفران به دليل محدود بودن توليد و تجربه ساليان طولاني، از نظر كيفيت، بهداشت و استانداردهاي جهاني داراي ظرفيت هاي بسيار مناسبي در كشور است، ادامه داد: متاسفانه در حال حاضر واحدهاي بسته بندي زعفران در كشورمان تقريبا بيكار و تعطيل اند و اغلب با كمتر از ٥ درصد ظرفيتشان فعاليت مي كنند در حالي كه بسياري از كشورها زعفران خام كشور ما را خريداري و بسته بندي مي كنند.
شريعتي مقدم افزود: با توسعه كشت اين محصول در ساير كشورها، در سال هاي آينده خريداران زعفران فله، كشورهاي ديگر را جايگزين ايران خواهند كرد و بنابراين ضرورت دارد فروش زعفران به صورت محصول نهايي و به مشتريان واقعي توسعه يابد.
ما بايد به جاي فروش زعفرانمان به شركت هايي در امارات و اسپانيا، با آن ها همكاري كنيم و از انحصاري بودن محصول به عنوان برگ برنده در همكاري براي فروش هاي مشترك استفاده كنيم.
وي تصريح كرد: مسلما وقتي چنين كشورهايي عواملي دارند كه زعفران كشور ما را با حداقل سود و با حداقل قيمت روز و با دقيق ترين اطلاعات از كشورمان خارج مي كنند، مسلما آن ها به سمت همكاري مشترك با كشور ما نمي آيند و در اين بين ما مي توانيم با اهميت دادن به اين محصول و اولويت دادن به زعفران بسته بندي شده سعي كنيم از قدرت انحصاري توليد براي همكاري مشترك استفاده كنيم.
رئيس هيئت مديره صندوق توسعه صادرات زعفران افزود: ما بايد پايگاه هاي فروش مستقيم زعفران كشورمان را در خارج از كشور و به خصوص در امارات مستقر كنيم و به سمتي حركت كنيم كه مطمئن شويم بخش بيشتري از ارزش افزوده زعفران وارد كشورمان مي شود.
شريعتي مقدم تصريح كرد: ما بايد به عنوان توليدكننده انحصاري زعفران بتوانيم از قدرت چانه زني و قدرت تجاري خود استفاده كنيم و كالاي خود را به صورت مديريت شده به فروش برسانيم. تعدد صادركننده ها باعث شده است كه يك رقابت منفي و يك سوء استفاده در آن طرف مرزها صورت گيرد.
وي به مكاتبات اين صندوق با وزارت خانه هاي جهاد كشاورزي و بازرگاني اشاره كرد و گفت: مهم اين است كه قوانين اجرايي شود ولي متاسفانه حجم مسئوليت ها و كارهاي مختلف در بخش ها و وزارت خانه ها باعث شده است كه ما نگران اين باشيم مسائلي كه براي پسته، فرش و خاويار توليد كشورمان ايجاد شده و بسياري از بازارهاي آن ها از دست رفته است، براي زعفران نيز تكرار شود.
رئيس هيئت مديره صندوق توسعه صادرات زعفران در پايان با بيان اين كه شايد هنوز مسئولان به اخذ تصميمات اجرايي و انجام اقدامات لازم براي زعفران نرسيده اند، افزود: هنوز بحث هايي كه در مورد حمايت از بسته بندي و حمايت از سرمايه گذاري مي شود نهادينه نشده است و شايد هنوز به زعفران به عنوان يك تجارت نگاه مي شود و شايد گفته مي شود اين شرايط موقتي و گذراست و احتمالا از شرايط عبور خواهيم كرد.
در پيگيري موضوع از طريق سازمان جهاد كشاورزي خراسان رضوي اعلام شد كه رئيس اين سازمان و مسئولان مرتبط با زعفران در جلسه اي در وزارت خانه به بررسي موضوع زعفران، قيمت آن در سال جاري و... پرداخته اند كه اخبار آن در اختيار رسانه و مردم قرار خواهد گرفت.
