؛جوادحاتمي :اين روزها ترافيك در جاي جاي شهر مشهد صداي همه را درآورده است. درحالي كه از هفته قبل طرح محدوديت ترافيكي در هسته مركزي و خيابان هاي اطراف حرم مطهر رضوي نيز به اجرا درآمده ولي با منتقل شدن حجم ترافيك به رينگ اطراف طرح و ديگر معابر شهر، ساعت ها از وقت مردم در ترافيك هاي وقت گير و خسته كننده سپري مي شود هر چند كه اين ترافيك نسبت به روزهاي آغازين طرح سبك تر شده است. ترافيك عمومي شهر مشهد كه در فصول زواري بيش از هر زمان ديگري نمايان مي شود درحالي به اوج خود رسيده است كه همايش «مشهد، ترافيك وآينده» نيز يازدهم ماه جاري در هتل پارس برگزار شد. درحالي كه صدها زائر و مسافر و ده ها همشهري مشهدي در گرماي ٣٢درجه اي همان روز در خودروهاي گرفتار در ترافيك شهري، محبوس شده بودند، صاحب نظران و كارشناسان در آن سوي شهر و خارج از گود، به بررسي مباحث ترافيكي به صورت ديداري و شنيداري پرداختند كه اميدواريم اين همايش منشاء خير و راه گشاي مشكل ترافيك آينده مشهد باشد و اما ...

؛گلايه هاي مردم
؛يك زائر شهرستاني كه با ترافيك در مسير ميدان ضد تا ميدان بسيج مواجه شده بود مي گويد: خيلي از زائران با اين طرح آشنا نيستند و به همين دليل مشكلاتي براي آن ها به وجود آمده است. يك شهروند مشهدي نيز در گفت وگو با خراسان مي گويد: اعمال محدوديت ترافيكي در شهر مشهد آن هم در ايام نوروز و فصل تابستان عامل سرگرداني زائران است. «حيدري» مي افزايد: دردسرهاي اين طرح براي مردم مشهد و زائران غيرقابل تصور است ولي در اين ترافيك، صداي مردم به جايي نمي رسد. وي هرج ومرج روزهاي اخير در ترافيك شهر مشهد را به دليل مديريت نادرست متوليان مي داند و مي گويد: متاسفانه مردم توجيه نشده اند و زيرساخت هاي لازم نيز براي تحقق اين امر فراهم نشده است. شهروندي نيز از نبود پاركينگ كافي در مبادي طرح گلايه دارد و مي گويد: الان در ورودي طرح از ميدان بسيج، هيچ پاركينگ مناسبي نيست و در پاركينگ هاي ساير نقاط نيز، معمولا نرخ مصوب رعايت نمي شود و صاحبان پاركينگ ها هر طور دلشان بخواهد با مردم رفتار مي كنند. به گفته وي اطلاع رساني درباره اجراي طرح محدوديت ترافيكي خيلي ضعيف بوده چرا كه علاوه بر اين كه زائران بدون اطلاع هستند، خيلي از ساكنان شهر مشهد نيز از چگونگي اجراي آن اطلاعي ندارند. «مهدوي» با بيان اين نكته كه وضعيت ترافيك در خيابان هاي مشهد سوهان روح مردم شده است مي افزايد: به هرحال بايد براي كاهش اين مشكل تلاش كرد و طرح محدوديت ترافيكي راهكار خوبي است به شرط آن كه ملزومات تحقق آن هم فراهم شود.

؛نارضايتي كسبه
؛گرچه اجراي طرح ،ترافيك محورهاي منتهي به حرم را كاهش داده است ولي نارضايتي كسبه و اصناف نيز حكايت از تاثيرات اجراي طرح در وضعيت كار و كاسبي آن ها دارد. به گفته آن ها حمل ونقل كالا و خدمات باربري در اين محدوده با مشكل مواجه شده است ولي كارشناسان اين وضعيت را مقطعي و خاص روزهاي اول اجراي طرح مي دانند. به گفته صاحب نظران امر ترافيك اعتراض ها و مقاومت ها در برابر اجراي اين طرح به دليل نبود فرهنگ رانندگي در شهر و عادات غلط مردم است و براي تغيير اين عادت ها هرچه زودتر اقدام شود، بهتر است. به گفته وي براساس آمار سال ٨٥ سهم و حجم وسايل نقليه مختلف در سفرهاي روزانه (يك روز عادي) با هدف زيارت، تنها ٧٦/١ درصد از كل سفرهاست. وي مدعي است كارشناسان در اجراي طرح علاوه بر مسائل علمي و فني، «هزينه-فايده كلي» طرح براي آحاد جامعه را مدنظر داشته اند. مالك يكي از پاركينگ هاي واقع در اطراف ميدان بيت المقدس نيز با اشاره به كاهش ورود خودروها به محدوده طرح مي گويد: آمار مراجعان به اين پاركينگ به شدت كاهش يافته است چرا كه با الزامي شدن خريد مجوز ٢هزارتوماني براي ورود به محدوده طرح مردم ترجيح مي دهند خارج از محدوده طرح پارك  كنند و از آوردن خودرو به داخل محدوده و استفاده از پاركينگ هاي داخل محدوده امتناع كنند. شهروندي نيز با اشاره به اين كه شهرداري با فروش مجوز تردد قصد اخذ درآمد را دارد مي گويد: درحالي كه مردم و برخي مسئولان به نرخ ٢هزارتومان صدور مجوز اعتراض دارند آقايان نرخ ٥هزارتوماني را براي اجراي طرح در سال آينده مصوب كرده اند. وي مي افزايد: در روزهاي اخير به دليل استقبال نكردن مردم از خريد مجوز ٢هزارتوماني حجم ورود خودروها به معابر محدوده طرح كاهش يافته و در مقايسه با ظرفيت معابر درصد اندكي از اين ظرفيت مورد استفاده است.

؛كار بدون مشكل نيست
؛معاون ترافيك و حمل ونقل شهردار مشهد مي گويد: وقتي كاري با اين گستردگي در جامعه انجام مي شود، قطعا اجراي آن خالي از مشكل نيست ولي در يك شهر چندميليوني با انبوه زائر و مسافر ما «هزينه - فايده كلي» را مدنظر قرار داده ايم و معني آن، اين است كه تمامي آحاد جامعه از اجراي طرح منتفع مي شوند. وي با اشاره به اين كه در اجراي طرح براي برخي افراد مشكلاتي به وجود آمده مي افزايد: نبايد به اين افراد بي توجه باشيم لذا راه هاي تقليل مشكلات را شناسايي و با كمك  رسانه ها آن ها را رفع مي كنيم. وي با اشاره به اين كه سطح و تعداد معابر شهر مشهد متناسب با نيازهاي اين شهر توسعه نيافته است مي گويد: در حالي كه در اوايل دهه ٧٠ ظرفيت خودروسازي كشور ١٠٠هزار دستگاه بود اما اكنون سالانه اين رقم به يك ميليون و ٢٠٠ هزار دستگاه خودرو رسيده است و تعادل بين سطح و تعداد معابر نسبت به تعداد خودروهايي كه در آن تردد مي كنند را برهم زده است. لذا عدالت اجتماعي اقتضا مي كند براي استفاده مفيد همه افراد جامعه در عرصه حمل ونقل، ناوگان عمومي تقويت شود و جايي براي رفت وآمد اتوبوس ها در نظر گرفته شود تا مردم با شرايط بهتري به مقصد برسند. مهندس «خندان دل» مي افزايد: براي اصلاح عادات اجتماعي مردم بايد به يكديگر كمك كنيم و رسانه ها مي توانند تاثيرگذاري خيلي خوبي در اين رابطه داشته باشند به هر حال هر روز بر تعداد خودروهاي شهر افزوده مي شود و ما شاهد تشديد ترافيك هستيم و بايد فرهنگ سازي كنيم كه مردم به جاي سفرهاي زائد شهري و تردد با خودروهاي شخصي و بعضا تك سرنشين، از ناوگان حمل ونقل عمومي استفاده كنند.وي در پاسخ به اين سوال كه خدمات شهرداري مشهد براي رفاه حال مردم در اجراي طرح محدوديت چه بوده است؟ مي گويد: در ورودي هاي محدوده و اطراف رينگ پاركينگ هايي در نظر گرفته شده كه شهروندان و مسافران خودروهاي خود را پارك مي كنند و با سرويس هاي رايگان راهي حرم مطهر و يا مراكز تجاري اطراف مي شوند. در اين راستا يك پارك سوار (ايستگاه ويژه) از پايانه مسافربري به مقصد حرم و ٣ خط اتوبوس راني از ميدان شهدا تا پنج راه، از ميدان ١٥ خرداد تا مقدم طبرسي (ميدان شهيدگمنام) و از ميدان ١٥خرداد تا ميدان شهدا با ١٢٠ دستگاه اتوبوس به صورت رايگان سرويس دهي مي كنند.

؛درآمدزايي نه!
؛وي در پاسخ به اين سوال كه «برخي هدف از اجراي طرح را درآمدزايي مي دانند نظر شهرداري در اين مورد چيست؟» مي گويد: شهرداري مشهد هرگز اهداف درآمدي را در اين طرح دنبال نمي كند بلكه به دنبال اهداف اجتماعي است و ما راغب نيستيم هيچ كس بيايد براي كل دوره طرح مجوز بگيرد بلكه ترجيح مي دهيم كه نياز افراد به صورت روزانه برطرف شود و در محدوده طرح، نهايت ظرفيت خودروها ٣٥ هزار دستگاه در روز است و در روز سه شنبه گذشته تنها ما ٣ هزار فقره مجوز را فروخته ايم و اين در حالي است كه شهرداري مشهد تا الان يك ميليارد تومان در اجراي طرح هزينه كرده است. وي تاكيد مي كند هرگز اهداف مالي مدنظر ما نيست و اگر مكانيزم بهتري در اختيار داشتيم و راه حلي وجود مي داشت ما هم از آن استفاده مي كرديم.وي در پاسخ به اين سوال كه ظرفيت محدوده طرح ٣٥ هزار خودرو در روز است ولي شما تنها ١٠ درصد فروش مجوز داريد؟ مي گويد: بخشي از اين ظرفيت تاكسي ها، مسافربرهاي شخصي ساماندهي شده، اتوبوس هاي شركت واحد، وانت هاي پلاك قرمز، سرويس ادارات و خودروهاي ادارات و نهادهاي واقع در محدوده طرح هستند و پيش بيني ما براي فروش مجوز ٥ تا ٨ هزار مورد در روز است. «خندان دل» مي گويد: اين اشكال طرح نيست كه ما فروش مجوز كمتري داريم اين موضوع نشان دهنده آن است كه خيلي از سفرهاي غيرضروري مردم به اين منطقه حذف شده است و تنها افرادي كه نياز دارند مراجعه مي كنند. وي خلوت شدن خيابان ها را دليل استفاده نشدن از ظرفيت معابر نمي داند و مي گويد: با كاهش ترافيك سرعت حمل ونقل به ويژه براي ناوگان عمومي افزايش يافته و اين موضوع به نفع شهروندان است.مديرعامل سازمان ترافيك مشهد مي گويد: حجم ورود خودرو به معابر محدوده طرح به استناد مطالعات ترافيكي ٢ تا ٤ برابر ظرفيت آن است و خياباني كه ٥ يا ١٠ متر عرض دارد و جذبه زيارتي حرم و مراكز تجاري، مراجعات و ظرفيت ها را ٤ برابر كرده، طبيعي است كه جواب گوي ترددها نباشد لذا روش هاي مديريتي كه در مراكز كلان شهرها مورد توجه قرار مي گيرد، زوج و فرد كردن، جلوگيري از تردد تك سرنشين ها و... است.به گفته وي اجراي روش جلوگيري از تردد خودروهاي تك سرنشين در مشهد خيلي مشكل است و نياز به فرهنگ سازي دارد. زوج و فرد كردن هم در مقاطع كوتاه و قدم هاي اول پاسخ گوست و با آن روش تنها مي توان ٥٠ درصد ترافيك را كنترل كرد، وقتي تقاضا ٤ برابر است با زوج و فرد كردن ورود به محدوده ظرفيت را به ٢ برابر كاهش مي دهيم و در ايام عيدنوروز اين طرح اجرا شد ولي با رشد خودروها و سفرهاي زائران به مشهد اين طرح هم جواب گو نيست.مهندس«مهدي قاسمي هنري» درباره يك طرفه كردن معابر محدوده طرح نيز مي گويد: اين امكان در صورتي كه معابر جايگزين وجود داشته باشد شدني است ولي در هسته مركزي شهر مشهد امكان لازم وجود ندارد و در اين روش چون سرعت خودروها بالا مي رود امكان تامين ايمني عابران پياده كاهش مي يابد و ما در هسته مركز، انبوه عابران را نيز داريم.به گفته وي هر دستگاه اتوبوس با ٦٠ نفر مسافر ٥٠ مترمربع را اشغال مي كند كه سهم هر نفر كمتر از يك متر است ولي در خودروهاي شخصي با توجه به ضريب سرنشين ٢ نفر در مشهد، براي جابه جايي ٦٠ نفر ٣٠ خودرو تردد مي كند كه هر كدام ١٦ متر فضا را اشغال مي كند، يعني فضاي شهري به ميزان ٥٠٠ مترمربع و ١٠ برابر اتوبوس اشغال مي شود و لذا عدالت اجتماعي اقتضا مي كند به سمت توسعه حمل ونقل عمومي و همگاني برويم.

؛تغيير عادت ها مشكل است
؛رئيس پليس راهنمايي و رانندگي شهرستان مشهد نيز به خراسان مي گويد: تغيير عادت يك فرد خيلي مشكل است و مشكل تراز آن تغيير عادت  كليه افراد يك جامعه است، راننده اي كه ساليان متمادي هر طور خواسته رانندگي و يا توقف كرده و اصول صحيح رانندگي را رعايت نكرده است امروز بايد خود را با اين شرايط وفق دهد. سرهنگ «مسعود اميرگيلكي» مي افزايد: ما با توجه به مشكلات خاص ترافيكي شهر مشهد به ويژه در فصول زواري مجبور شده ايم اين طرح را اجرا كنيم چرا كه همواره انتقاد مردم و رسانه ها معضل ترافيك و مشكل ترددها در هسته مركزي بود. وي مي گويد: گزينه فعلي منطقي ترين گام است و بايد براي مردم توضيح دهيم كه شرايط مثل گذشته نيست و در اجراي طرح، اولويت با وسايل نقليه عمومي است.وي مي افزايد: ما بايد ذهنيت مردم را عوض كنيم و اگر فردي مي خواهد از خانه اش بيرون بيايد بايد در رفتارهايش تجديد نظر كند و براي تشرف به حرم مطهر وسيله اش را بايد كمي دورتر پارك كند و با اتوبوس رايگان به حرم برود. وي در پاسخ به اين سوال كه براي رفع معضل تشديد ترافيك در اطراف رينگ محدوده چه كار كرده ايد؟ مي گويد: يكي از مشكلات در روزهاي اخير به دليل اطلاع نداشتن بسياري از افراد از اجراي طرح بود و به مرور اين مشكل كمتر خواهد شد. البته مشكل هندسي خيابان ها نيز در تشديد ترافيك موثر بوده و لذا با كمك شهرداري و زيرمجموعه  ترافيك و راهور، تلاش مي كنيم تا مشكلات را به حداقل برسانيم.وي در پاسخ به اين سوال كه چطور شد مجموعه ناجا كه تا سال هاي قبل مخالف اجراي طرح بودند امروز آن را تاييد و اجرا كرده اند؟ مي گويد: ما بايد واقعيت ها را قبول كنيم، در زمان سردار رادان من مخالف اجراي طرح بودم زيرا آن زمان ملزومات اجراي طرح فراهم نبود و اگر الان هم شرايط تغيير نمي كرد و امكانات لازم مهيا نمي شد باز هم ما مخالفت مي كرديم.به هرحال متوليان مشكلات اجرايي طرح را مقطعي مي دانند و با گذشت زمان و گسترش فرهنگ اين طرح در بين آحاد جامعه وضع موجود بهبود خواهد يافت ما هم به انتظار تحقق اين وعده ها مي نشينيم و بعدها به بازبيني اين طرح ها و برنامه ها خواهيم پرداخت.